Khi chiến tranh giữa Việt Nam và Pháp nổ ra năm 1946, Tạ Tỵ cùng với nhiều họa sĩ Việt Nam khác tham gia mặt trận Việt Minh chống Pháp và trở thành người thầy dạy mỹ thuật đầu tiên trong Liên khu 3. Tác phẩm "Nhớ Hà Nội" năm 1947 (20 × 25 cm) được Tạ Tỵ vẽ trong giai đoạn này. Tuy nhiên, tháng 5 năm 1950, ông rời khỏi vùng kháng chiến để trở về Hà Nội, và ông viết cho một người bạn rằng "Cách suy nghĩ của tôi không hợp với kháng chiến sau mấy năm chung sống với họ". Từ đầu thập niên 1950, Tạ Tỵ bắt đầu phát triển các lĩnh vực sáng tác khác như truyện, thơ, kịch bản và bút ký, bên cạnh tài năng vẽ chân dung hí họa của ông.
Năm 1951, Tạ Tỵ tổ chức triển lãm 60 bức tranh tại Hà Nội. Sau đó, ông chuyển đến Nam và sinh sống tại Sài Gòn sau năm 1954. Tại đây, ông phục vụ trong quân đội Việt Nam Cộng Hòa, và trở thành trung tá trong Tổng cục Chiến tranh Chính trị. Năm 1956, ông triển lãm hơn 60 bức tranh đầu tiên tại Sài Gòn và sau đó, năm 1961, ông tổ chức triển lãm lần thứ hai với 60 bức tranh lập thể và trừu tượng. Sau thời gian học tập cải tạo, năm 1975, Tạ Tỵ và gia đình đã di cư đến Malaysia và sau đó định cư tại Hoa Kỳ. Tuy xa quê hương nhưng ông vẫn tiếp tục sáng tác trong thời gian sống tại nước ngoài.
Năm 2003, vợ ông qua đời tại Hoa Kỳ và sau đó, ông quyết định trở về Việt Nam để sống cuối đời ở quê hương.
Vào 10 giờ sáng ngày 24 tháng 8 năm 2004 (mùng 9 tháng 7 năm Giáp Thân), Tạ Tỵ qua đời tại nhà riêng, số 18/8 đường Phan Văn Trị, Quận 5, Thành phố Hồ Chí Minh, sau một cơn bệnh kéo dài do tuổi cao, hưởng thọ 83 tuổi.
ác phẩm văn chương của Tạ Tỵ bao gồm:
Những Viên Sỏi (tập truyện) được xuất bản tại Nhà xuất bản Nam Chi Tùng Thư vào năm 1962.
Yêu Và Thù (tập truyện) được xuất bản tại Nhà xuất bản Phạm Quang Khai vào năm 1970.
Mười Khuôn Mặt Văn Nghệ (nhận định văn học) được xuất bản tại Nhà xuất bản Nam Chi Tùng Thư vào năm 1970.
Phạm Duy Còn Đó Nỗi Buồn được xuất bản tại Nhà xuất bản Văn Sử Học vào năm 1971.
Cho Cuộc Đời (thơ) được xuất bản tại Nhà xuất bản Khai Phóng vào năm 1971.
Mười Khuôn Mặt Văn Nghệ Hôm Nay (nhận định văn học) được xuất bản tại Nhà xuất bản Lá Bối vào năm 1972.
Bao Giờ (tập truyện) được xuất bản tại Nhà xuất bản Gìn Vàng Gởi Ngọc vào năm 1972.
Ý Nghĩ (tạp văn) được xuất bản tại Nhà xuất bản Khai Phóng vào năm 1974.
Đáy Địa Ngục (hồi ký) được xuất bản tại Nhà xuất bản Thằng Mõ vào năm 1985.
Những Khuôn Mặt Văn Nghệ - Đã Đi Qua Đời Tôi (hồi ký) được xuất bản tại Nhà xuất bản Thằng Mõ vào năm 1990.
Xóm Nhà Tôi (tập truyện) được xuất bản tại Nhà xuất bản Xuân Thu vào năm 1992.
Tạ Tỵ là một nghệ sĩ có nhiều tài năng khác nhau. Ban đầu ông là họa sĩ sơn mài và cùng thời kỳ với những tên tuổi như Nguyễn Gia Trí, Lê Phổ, Nguyễn Tư Nghiêm. Tuy nhiên, ông được biết đến nhiều hơn với phong cách hội họa tranh lập thể và được coi là người dẫn đầu phong trào hội họa lập thể ở Việt Nam từ những năm 1940 đến 1960. Vào những năm 1970, ông chuyển sang phong cách trừu tượng.
Mặc dù sống trong thời kỳ hai miền Việt Nam chia cắt, nhưng không có dấu hiệu của chiến tranh trong các tác phẩm hội họa của Tạ Tỵ. Một số bức tranh đáng chú ý của ông là những bức chân dung nghệ sĩ mà ông quen biết, như Phạm Duy, Phạm Đình Chương, Đái Đức Tuấn, Vũ Hoàng Chương, Trịnh Công Sơn... Những tác phẩm này được xuất bản trên sách báo miền Nam Việt Nam trước năm 1975 và được đánh giá cao bởi giới nghệ sĩ.
Ngoài hội họa, Tạ Tỵ còn nổi tiếng với các thể loại sáng tác khác như truyện, thơ, kịch bản và bút ký... Trong hơn nửa thế kỷ sáng tác, ông để lại nhiều tác phẩm chất lượng trong các thể loại này.
Những Viên Sỏi là tuyển tập truyện ngắn đầu tiên của Tạ Tỵ và được xuất bản với đề tựa do nhà văn Nguyễn Hoạt đặt: "Tôi nhận thấy trong con người Tạ Tỵ và trong tác phẩm văn chương của ông, cái đáng yêu và đáng quý nhất vẫn là tình thương chân thành, một tình thương chứ không phải là một thứ văn chương hời hợt hay giả tạo được tạo ra bởi cảm xúc khác."
Năm 1951, Tạ Tỵ triển lãm một bức tranh sơn dầu có tên Cô Đơn (67 x 54.5 cm) tại Hà Nội. Bức tranh này đã được đấu giá bởi nhà Sotheby vào tháng 4 năm 2000 với giá 19.550 Singapore dollars.
Trong catalogue của Sotheby, bức tranh Cô Đơn được đánh giá là một tác phẩm tiêu biểu của thời kỳ Lập Thể của Tạ Tỵ. Tác giả đã sử dụng màu sắc mạnh mẽ và đặt nhân vật chính vào trung tâm của bức tranh. Bức tranh được bố trí với các hình thể kỹ hà, ví dụ như cách xử lý mái tóc không theo đúng luật đăng đối, đường nét mạnh bạo của chiếc cổ và sự sắp xếp của khăn quàng trở thành những mặt cắt của một hình kim cương. Tất cả các chi tiết này tạo nên một bức tranh Lập Thể độc đáo.
Vào đầu những năm 1960, Tạ Tỵ đã vẽ một loạt 50 chân dung của các nhân vật văn nghệ miền Nam Việt Nam. Đây là loạt tranh chân dung đầu tiên thể hiện những cá nhân độc đáo, trong một phong cách đặc biệt. Sự kết hợp giữa truyền thống và phong cách Lập Thể được thể hiện qua các mảng màu tương phản gắt gao cắt nhau, để bộc lộ cá tính và nghề nghiệp của từng nhân vật.
Bức tranh Chân dung Vi Huyền Đắc là một ví dụ điển hình. Vi Huyền Đắc là một ngôn ngữ học gia, tự vị học gia và nhà viết kịch. Tuy nhiên, Tạ Tỵ đã chọn "nhà viết kịch" để thể hiện Vi Huyền Đắc trong bức chân dung. Bức tranh được trình bày bên cạnh bức màn sân khấu đỏ rực, giống như Vi Huyền Đắc đang ở bên cánh gà. Bức tranh Mùa hè đỏ lửa (1972, 350 x 170 cm) được vẽ bởi Tạ Tỵ khi ông trở về Việt Nam, và sau đó được đổi tên thành Cất Cánh. Bức tranh này được vẽ theo phong cách trừu tượng và được treo tại Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh từ năm 1998.
0 Nhận xét