LÊ BÁ ĐẢNG

Lê Bá Đảng được biết đến với nghệ danh Lebadang, sinh ngày 27 tháng 6 năm 1921 tại làng Bích La Đông, Quảng Trị (một tỉnh giáp với Huế). Vào năm 1939, khi ông tròn 18 tuổi, ông đã tự nguyện tham gia vào đội ngũ nhân công bản xứ (M.O.I) của bộ Lao động Pháp. Có thể ông đã tham gia cùng với ông Nội tôi trong đoàn lính thợ ONS và cả hai đều đóng quân tại Mác Xây. Tuy nhiên, sau đó đoàn lính của họ đã bị quân Đức bắt làm tù binh. Sau khi được thả tự do, từ năm 1942 đến năm 1948, ông đã học tại Học viện Nghệ thuật Toulouse và trở thành một họa sĩ nổi tiếng tại Châu Âu.

Vào năm 1950, tại Paris, họa sĩ Lê Bá Đảng đã tổ chức cuộc triển lãm đầu tiên của mình. Mặc dù cuộc đời ông đã trải qua nhiều khó khăn và áp lực, nhưng cũng chính những trải nghiệm đó đã giúp ông tạo ra nhiều tác phẩm nghệ thuật đáng chú ý. Trong số đó, các bức tranh vẽ mèo từ năm 1950 được xem là bước khởi đầu cho sự nghiệp hội họa của Lê Bá Đảng và thuộc nhóm tác phẩm đầu tiên của ông được bán tại Paris. Những tác phẩm này đã giúp ông trở thành một trong những họa sĩ hàng đầu thế giới và đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp của ông.

Loạt tranh "Tấn Tuồng Nhân Loại" được coi là đứa con duy nhất của họa sĩ Lê Bá Đảng, nhưng nó đã mất đi khi ông 25 tuổi vào năm 1980. Đây là một cú sốc lớn đối với ông và để vượt qua nó không phải dễ dàng. Có lẽ, câu chuyện mà ông kể về bông hoa nở dưới gốc cây bị phát nổ bởi bom đạn khi ông đi thăm đường mòn Hồ Chí Minh có liên quan đến sự khởi đầu của ông trong việc vượt qua giai đoạn khó khăn này.

Lê Bá Đảng cũng là bạn của nhiều danh họa thế giới, trong đó có Picasso. Tuy nhiên, ông không quảng bá bản thân như Picasso mà tập trung vào việc sáng tác một cách lặng lẽ. Mặc dù khác với Picasso ở việc ông không có cuộc sống sung túc về tài chính ngay từ khi còn trẻ, nhưng ông vẫn sống thọ 94 tuổi. Các tác phẩm của ông đã mang lại sự giàu có cho ông.

Vào năm 1989, họa sĩ Lê Bá Đảng đã được trao giải thưởng "Nghệ sĩ có tài năng lớn và tư tưởng nhân đạo" của Việt Quốc tế Saint-Louis tại Mỹ. Sau đó, vào năm 1992, Trung tâm Tiểu sử Quốc tế tại Đại học Tổng hợp Cambridge ở Anh đã chọn ông là một trong những nhân vật có tiếng tăm trên toàn cầu. Năm 1994, chính phủ Pháp đã trao tặng ông "Huân chương Văn hóa nghệ thuật Pháp". Lê Bá Đảng là một bậc thầy của cả hai thế giới Đông - Tây và được giới nghệ thuật đánh giá cao.

Họa sĩ Lê Bá Đảng, dù sống xa quê hương, nhưng luôn hướng về Tổ quốc - nơi mảnh đất đã sinh ra mình. Ông đã cùng các họa sĩ nổi tiếng thế giới như Picasso, Matta, Pignon,... kêu gọi các văn nghệ sĩ, trí thức trên thế giới tham gia vào "Ngày vì tri thức Việt Nam" nhằm ủng hộ hoà bình và chống chiến tranh Việt Nam. Vào năm 1946, Lê Bá Đảng đã được Hội những người Việt Nam yêu nước ở nước ngoài chọn là một trong hai sinh viên ưu tú để đại diện đón Chủ tịch Hồ Chí Minh và phái đoàn Chính phủ Việt Nam sang Pháp tham dự Hội nghị Fontainebleau tại Sân bay Charles de Gaulles. Trong những năm kháng chiến chống đế quốc Mỹ, họa sĩ Lê Bá Đảng và gia đình luôn sẵn sàng tạo điều kiện tốt nhất và nhiệt tình đón tiếp các đoàn khách Việt Nam như những người thân trong gia đình.

Nhờ vào những đóng góp nhiệt huyết của mình, vào năm 2005, ông đã được trao tặng Huy chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước và được vinh danh với danh hiệu "Vinh danh nước Việt", cùng với nhiều phần thưởng và bằng khen khác.

Trải qua hơn 70 năm sống ở nước ngoài, tuy nhiên, tác phẩm của Hoạ sĩ Lê Bá Đảng luôn liên kết với Việt Nam. Nhiều tác phẩm đặc sắc đã được sáng tác như: "Từ thời Hùng Vương đến thời đại Hồ Chí Minh", bộ tranh "Đất nước", "Thánh Gióng", "Đêm Trường Sơn", "Đường mòn Hồ Chí Minh", "Nạn chiến tranh", "Chiến thắng Điện Biên Phủ",...; Tất cả đều thể hiện trong ông, một Việt Nam mang tinh thần "thượng viện" (được sử dụng bởi nhà văn Tô Nhuận Vỹ), rất tinh tế, đầy quyền uy, sâu sắc và mạnh mẽ. Tinh thần đó tạo nên sức hút đặc biệt trong các tác phẩm của Hoạ sĩ Lê Bá Đảng, mà theo ông tự nhận, "không thể giống ai".

Từ năm 2006 đến nay, không gian nghệ thuật do Họa sĩ Lê Bá Đảng tâm huyết gửi gắm tại Huế đã trở thành một địa điểm trang trọng và độc đáo dành cho nghệ thuật trên bờ sông Hương. Với 349 tác phẩm, 45 tư liệu có giá trị cả về vật chất lẫn tinh thần đang được chính quyền và nhân dân Thừa Thiên Huế gìn giữ, phát huy.

Mặc dù là một họa sĩ có tiếng tăm, nhưng Hoạ sĩ Lê Bá Đảng dành nhiều tình cảm hơn cho những người lính thợ hơn là cho những cuộc trò chuyện trong các phòng trà văn hoá ở nơi xa xôi. Một vài tháng trước khi ông qua đời, vào tháng 10-2014, tại thị trấn Salin-de-Giraud ở cửa khẩu sông Rhône ở Pháp, đã diễn ra lễ khánh thành tượng đài để tưởng niệm những người lính thợ Đông Dương. Bức tượng bằng thép cao 2m được đặt trên một bục đá cao 80cm có bia khắc chữ tiếng Pháp và tiếng Việt, được thiết kế rất hiện đại và sống động, là một công trình của họa sĩ Lê Bá Đảng.

Lê Bá Đảng là một người lính thợ đã rời bỏ làng Bích La Đông. Tác phẩm cuối cùng mà ông tạo ra là một bức tượng để tưởng nhớ những người lính thợ. Ông đã trải qua cuộc hành trình đầy đủ của cuộc đời con người.

Với tài năng của mình, Lê Bá Đảng đã vượt lên thân phận người lính thợ và dành trọn cuộc đời để cống hiến cho quê hương, gắn bó với xứ sở và dốc lòng cho đất nước. Tên gọi của những dự án nghệ thuật mà ông đã sáng tác như Vườn mộ Loa Thành, Hạt gạo Trường Sơn, Dấu chân Giao Chỉ, Làng hoa Bích La, Tượng đài Thánh Gióng, Cọc chông Bạch Đằng đã thể hiện tất cả những đóng góp của ông cho nền văn hóa nước nhà. Trong những ngày đất nước đi vào chiến tranh, Lê Bá Đảng đã sáng tác những tác phẩm như Hậu quả chiến tranh (1965) và Phong cảnh bất khuất (1973) - những bức tranh về Trường Sơn và đường mòn Hồ Chí Minh. Những tác phẩm nghệ thuật đầy náo động ấy hiện đang yên lặng trên bức tường của Trung tâm nghệ thuật Lê Bá Đảng, nằm trên con phố Lê Lợi tại Huế - một trong những biệt thự đẹp nhất của cố đô.