LÊ LAM

Lê Lam là một họa sĩ nổi tiếng, tên thật là Vũ Quốc Ái, sinh năm 1931 tại Đông Anh, Hà Nội. Ông theo học khóa đầu tiên của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam (nay là Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam), hay còn gọi là Khóa Kháng chiến (1950-1954), khi đó thành lập ở Chiến khu Việt Bắc, do họa sĩ Tô Ngọc Vân trực tiếp giảng dạy. Năm 1958, ông được Nhà nước cử đi học trường Đại học Mỹ thuật ở Matxcova mang tên Surikôp, sau đó chuyển sang trường Đại học Mỹ thuật Quốc gia Kiép, tốt nghiệp về nước năm 1964, ông được phân công công tác làm giảng viên, chủ nhiệm Khoa Đồ họa trường Mỹ thuật Công nghiệp - Bộ Văn hóa. Tại Hà Nội, ngày 1 tháng 9 năm 1965, họa sỹ Lê Lam đã tổ chức triển lãm cá nhân đầu tiên tại Nhà Triển lãm của Hội Mỹ thuật Việt Nam với bộ tranh Đồ họa khổ lớn có tên “Từ tuyến đầu Tổ quốc” (20 bức), chất liệu than và phấn màu, kích thước 100x70cm; Bộ tranh minh họa “Kiều” (12 bức), chất liệu thuốc nước, kích thước 20x15cm và vinh dự được đón Thủ tướng Phạm Văn Đồng đến xem triển lãm. Tiếp đó, trưng bày bộ tranh Minh họa “Kiều” tại Triển lãm Kỷ niệm 250 năm Nguyễn Du - Danh nhân Văn hóa thế giới tại Quốc Tử Giám, Hà Nội.

Ngay từ lúc còn học ở Liên Xô, họa sỹ Lê Lam luôn hướng về miền Nam và sáng tác nhiều bức tranh về đề tài này. Vì vậy, sau khi về nước, ông đã viết đơn tình nguyện xin đi chiến trường miền Nam. Cuối năm 1965, họa sỹ Lê Lam lên đường đi B và được phân công công tác ở Phòng Mỹ thuật Giải phóng miền Nam Việt Nam - trực thuộc Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam. Trong gần 10 năm ở chiến trường miền Nam, họa sỹ Vũ Quốc Ái (Lê Lam) đã đi hầu hết các tỉnh, thành từ Đông Nam Bộ đến Đồng bằng sông Cửu Long để sáng tác, mở lớp dạy vẽ, bồi dưỡng cán bộ mỹ thuật cho đơn vị quân đội, cơ quan thuộc các tỉnh thành B2 và tham gia mọi công việc khác liên quan đến mỹ thuật ở Vùng Giải phóng.

Đặc biệt, các ký họa của họa sỹ Lê Lam đã được nhiều lần gửi ra miền Bắc để tổ chức “Triển lãm Ký họa từ miền Nam gửi ra” vào những năm 1966 trở về sau. Các triển lãm này đã được Bác Hồ đến xem và khen ngợi. Nhiều ký họa của họa sỹ Lê Lam cùng các họa sỹ khác từ chiến trường gửi ra đã được in thành sách để tuyên truyền và giới thiệu hình ảnh Nhân dân miền Nam chiến đấu anh dũng bảo vệ tổ quốc.

Tại đây, năm 1967, ông đã tìm gặp nhân vật chị Tư Cào - người đã tay không ngăn xe địch ở Long An lúc bấy giờ - để vẽ ký họa.

Sau đó ông đưa vào bức tranh cổ động vẽ chị Tư Cào hiên ngang đứng trước xe tăng địch, dưới gầm trời xám loang lổ khói bom lẫn máy bay trực thăng nhiều như ruồi phủ trên cánh đồng lúa vàng. Trên xe, người lính Mỹ giương súng trước mặt chị Tư Cào.

Tranh đề "Dân tộc Việt Nam chưa bao giờ chịu khuất phục". Sau này tranh chính thức mang tên Dừng lại.

Bức tranh đầu tiên ấy sau đó bị quân địch thu giữ như chiến lợi phẩm. Khi họa sĩ Lê Lam về Trung ương Cục đã vẽ lại bức tranh gửi ra Bắc. Khi tranh được triển lãm, tác giả đã rất xúc động khi được biết Bác Hồ đã đứng rất lâu trước bức tranh rồi nói: "Cái này mạnh hơn sắt thép đấy. Các chú in ra cho toàn dân và thế giới xem".

Ngoài bức Dừng lại, họa sĩ Lê Lam còn có bức tranh cổ động Bảo vệ chính quyền nhân dân từng được in 18.000 bản, trưng bày tại Đại hội Đại biểu Quốc dân diễn ra ngày 8-6-1969.

Năm 1973, ông trở lại Hà Nội, làm họa sỹ tổ sáng tác của Hội Mỹ thuật Việt Nam, Ủy viên Đảng đoàn Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam. Đến năm 1978 ông được bổ nhiệm làm Phó Giám đốc rồi Giám đốc Xưởng Mỹ thuật Quốc gia (trực thuộc Bộ Văn hóa) cho đến năm 1981, năm 1990 ông nghỉ hưu. Thời kỳ này, họa sỹ tiếp tục sáng tác nhiều tác phẩm về đề tài Kháng chiến chống Mỹ cứu nước bằng chất liệu sơn dầu, sơn mài, lụa, nhiều tranh đồ họa với phong cách trau chuốt và tinh tế, tham gia nhiều triển lãm trong và ngoài nước và đạt nhiều giải thưởng.

Tác phẩm Từng giờ từng phút hướng về miền Bắc của họa sĩ Lê Lam từng giành giải nhì tại Triển lãm mỹ thuật toàn quốc năm 1955.

Ông cũng giành nhiều giải thưởng hội họa trong nước và quốc tế khác như giải khuyến khích châu Á - Thái Bình Dương NoMa (năm 1955), huy chương đồng - triển lãm Đồ họa và minh họa sách quốc tế ở Tiệp Khắc (năm 1976), giải nhất - tranh cổ động Thập kỷ văn hóa UNESCO (1988 - 1998)...

Năm 2016, họa sĩ Lê Lam vinh dự được trao tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật cho hai tác phẩm Bảo vệ chính quyền nhân dân và Má Bến Tre.

Họa sỹ Lê Lam là họa sỹ thuộc thế hệ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, ông đã dành hết thời gian và tâm lực của mình cho sáng tác về đề tài cách mạng, lực lượng vũ trang; là tác giả nổi tiếng có nhiều tác phẩm xuất sắc, góp phần quan trọng vào sự phát triển của nền Mỹ thuật hiện đại, có tác dụng tốt trong giáo dục, xây dựng con người mới, nâng cao trình độ thẩm mỹ của nhân dân.

Tại đây, năm 1967, ông đã tìm gặp nhân vật chị Tư Cào - người đã tay không ngăn xe địch ở Long An lúc bấy giờ - để vẽ ký họa.