Phan Kế An sinh ra vào ngày 20 tháng 3 năm 1923 tại thôn Mông Phụ, xã Đường Lâm, thị xã Sơn Tây. Cha ông là Phan Kế Toại, một trong những Khâm sai đại thần từng giữ chức Bộ trưởng Nội vụ và là Phó Thủ tướng Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà. Phan Kế An đã theo học khoá XVIII (1944-1945) tại Trường Mĩ thuật Đông Dương (École des Beaux-Arts de l'Indochine), hiện nay là Trường Đại học Mĩ thuật Việt Nam. Ông là một trong những hội viên đầu tiên của Hội Mĩ thuật Việt Nam, gia nhập từ năm 1957.
Với tài năng sáng tác đa dạng và kỹ năng sử dụng thành thạo nhiều chất liệu như sơn mài, sơn dầu, lụa, khắc gỗ,... Phan Kế An tạo ra nhiều tác phẩm chứa phong cách hiện thực, tập trung vào nhiều đề tài gắn bó với lãnh tụ, kháng chiến, sinh hoạt của các dân tộc miền núi và trung du bằng cảm xúc chân thực và sâu lắng. Tác phẩm của ông luôn được đánh giá cao về chất lượng nghệ thuật.
Phan Kế An là một họa sĩ nổi tiếng với nhiều tác phẩm được yêu thích như "Những đồi cọ", "Cánh đồng bản Bắc", "Gác chuông", "Bác Hồ làm việc ở lán Nà Lừa"... Ngoài ra, ông còn có nhiều ký họa thành công về Hồ Chủ tịch và các nghệ sĩ văn nghệ, bao gồm Nguyễn Công Hoan, Thế Lữ, Nguyễn Tuân, Nguyễn Huy Tưởng, Hoài Thanh, Quang Dũng, Hoàng Cầm... Trong số đó, bức tranh "Nhớ một chiều Tây Bắc" được vẽ vào mùa đông năm 1950 khi ông đi kháng chiến với tư cách là đặc phái viên của báo Sự Thật, đã trở thành tác phẩm nổi tiếng và truyền cảm hứng cho nhà thơ - hoạ sĩ Đoàn Việt Bắc phổ thơ cùng với nhạc sĩ Vũ Thanh sáng tác ca khúc "Nhớ một chiều Tây Bắc". Năm 2001, ông được vinh danh bằng Giải thưởng Nhà nước để ghi nhận đóng góp của mình trong lĩnh vực nghệ thuật.
Họa sĩ Phan Kế An không chỉ nổi tiếng với các tác phẩm nghệ thuật mà còn là một chiến sĩ cách mạng. Ông đã tham gia phong trào sinh viên cứu quốc từ tháng 4 năm 1945 và trở thành thành viên của Việt Minh cùng với các họa sĩ đàn anh như Mai Văn Nam, Tạ Thúc Bình, Vĩnh Noãn, Mai Văn Hiến và Phan Thông. Ông đã công tác tại Hội Văn hoá Cứu quốc Trung ương (1945-1947), là Ủy viên tòa soạn và hoạ sĩ của báo Sự thật (1947-1951), là Ủy viên Ban Mỹ thuật Trung ương (1951-1957), và là Phó Tổng thư ký (1958-1978) và Ủy viên Ban chấp hành Hội Mỹ thuật Việt Nam khoá I (1957-1983). Ngoài ra, ông còn là Ủy viên Ban chấp hành, Ủy viên Ban chuyên ngành, Chủ tịch Hội đồng nghệ thuật chuyên ngành đồ hoạ khoá II (1983-1989) của Hội Mỹ thuật Việt Nam, là Ủy viên Ban Kiểm tra khoá III (1989-1994) của Hội Mỹ thuật Việt Nam và là hoạ sĩ tổ sáng tác của Hội Mỹ thuật Việt Nam. Ông cũng là Ủy viên của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khoá V và VI.
Trong suốt quá trình công tác, họa sĩ Phan Kế An đã được trao tặng nhiều huân chương và huy chương như: Huân chương Độc lập hạng Ba, Huân chương Kháng chiến hạng Nhì, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhất, Huy chương Vì sự nghiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam, Huy chương Vì sự nghiệp Mỹ thuật Việt Nam và Huy chương Vì sự nghiệp báo Nhân dân.
Phan Kế An không chỉ nổi tiếng với các tác phẩm ký họa chân dung mà còn là một trong những họa sĩ châm biếm hàng đầu với bút danh Phan Kích. Ông trở thành người đầu tiên ký họa chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh vào năm 1948 khi được Trường Chinh giao phó nhiệm vụ. Trong thời gian này, ông đã tạo ra hơn 20 bức tranh về Chủ tịch, được in trên báo Sự Thật số tháng 12 năm 1948. Ngoài ra, Phan Kế An cũng đã ký họa cho nhiều văn nghệ sĩ nổi tiếng khác như Nguyên Hồng, Thế Lữ, Nguyễn Công Hoan, Nguyễn Huy Tưởng, Nguyễn Tuân, Hoài Thanh, Hoàng Trung Thông, Trần Lê Văn, Quang Dũng, Hoàng Cầm và Anh Thơ.
Phan Kế An là một họa sĩ tài ba thành công trong nhiều thể loại tranh như tranh sơn mài, tranh sơn dầu và được biết đến nhiều nhất với bức tranh "Nhớ một chiều Tây Bắc". Bức tranh này được vẽ vào mùa đông năm 1950, khi ông tham gia kháng chiến với tư cách là đặc phái viên của báo Sự Thật. Bức tranh đã truyền cảm hứng cho nhà thơ Đoàn Việt Bắc viết bài thơ và nhạc sĩ Vũ Thanh sáng tác ca khúc "Nhớ một chiều Tây Bắc". Ngoài ra, Phan Kế An còn đặc biệt với việc là họa sĩ đầu tiên được vẽ ký họa chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh vào năm 1948 tại chiến khu Việt Bắc và có khoảng 20 tác phẩm về Người.
Phan Kế An còn được nhiều người biết tới qua các tranh biếm hoạ dưới bút danh “Phan Kích” và nhiều bài viết rất hay về chuyên ngành mĩ thuật. Ông là người có đóng góp to lớn trong việc vun đắp và dựng xây các hoạt động Mĩ thuật của nước nhà.
Tác phẩm tiêu biểu:
Nhớ một chiều Tây Bắc
Những đồi cọ
Bác Hồ làm việc lán Nà Lừa
Hà Nội tháng 12 năm 1972
Cánh đồng bản Bắc
0 Nhận xét