Từ năm 1939, gia đình ông chuyển vào Sài Gòn sinh sống. Ông vốn có một người bạn học rất thân tên là Đỗ Văn Tư, vào Nam ông ký tên là Tứ Duyên để nhớ bạn (đọc lái của Duyến Tư), nhưng khách mua tranh của ông cứ đọc là Tú Duyên, lâu ngày thành nghệ danh. Thời gian đầu vào Nam, ông vẽ tranh cho các báo, vẽ tranh lụa… đến 1942 mới bắt đầu vẽ thủ ấn họa.
Yêu thích tranh dân gian Đông Hồ từ bé, bị cuốn hút bởi những hình ảnh vui tươi, gần gũi, khoáng đạt của người dân quê hồn hậu qua bản khắc gỗ thật đẹp nên ông quyết tâm chọn một con đường riêng gắn với tranh dân gian mà sau nhiều nghiên cứu, tìm kiếm mới hình thành nên thủ ấn họa. Với thủ ấn họa, chỉ dùng một bản âm và một bản dương, họa sĩ sử dụng ngón tay, lòng bàn tay, cạnh tay để xoa màu trên bản khắc rồi đặt lụa lên, mặt âm làm phông, sau đó dùng mặt dương để nhấn thêm rồi xoa, ấn, vỗ, miết… trên mặt lụa cho thấm màu. Mỗi bản tranh làm theo lối thủ ấn họa lại có màu sắc đậm nhạt, dày mỏng khác nhau tùy theo sự điều chỉnh linh hoạt của họa sĩ.
Tú Duyên đã khai sinh ra loại hình tranh khắc gỗ nghệ thuật không rập khuôn theo cách làm từ trước, qua kỹ thuật in bằng bàn tay – kiểu in không cần con lăn. Xét về kỹ thuật, nét đặc thù nổi bật của “nghệ thuật thủ ấn họa” của Tú Duyên gồm những điểm tân kỳ độc đáo, như sau:
Có năm kỹ thuật khác nhau để tạo ra một tác phẩm in ấn đẹp. Kỹ thuật đầu tiên là in nhiều màu bằng cách khắc ít bản, tuy nhiên mỗi bản được khắc đều có tính chất khác nhau: một bản lồi (bản dương) và một bản lõm (bản âm). Kỹ thuật thứ hai là tô chuyển màu trên bản dương trước khi in, giúp tác giả tạo ra một tác phẩm in ấn đẹp mắt. Kỹ thuật thứ ba là họa sĩ xử lý khâu chuyển màu trước trên tờ giấy, như tô màu trộn bột điệp làm nền tranh, nhưng tác giả tô chuyển màu nhẹ nhàng rồi sau đó mới in tiếp theo bằng bản âm hoặc bản dương theo chủ ý của mình. Kỹ thuật thứ tư là áp dụng thủ pháp in chồng, hơi lệch giữa khi in bằng bản dương và bản âm để tạo ra nét trống và nét màu lóe sáng lung linh. Kỹ thuật thứ năm là tô và chuyển màu không đều nhau trên bản dương, tạo ra các vùng màu khác nhau trên bản in. Kỹ thuật thứ sáu là họa sĩ sử dụng bàn tay để chà, vuốt, ấn, nhận trên giấy, tạo ra các vùng màu khác nhau theo ý muốn của tác giả.
Vững vàng tin tưởng ở kỹ thuật cải tiến đầy tích cực, họa sĩ Tú Duyên đã khéo chọn lọc những đề tài sáng tác. Tranh khắc gỗ truyền thống vốn gần gũi với văn học dân gian. Trước tiên Tú Duyên chọn những câu ca dao, truyện cổ tích có nội dung lành mạnh như: “Nọ thì ả Chức chàng Ngưu/Tới Trung Thu lại bắc cầu sang sông”; hay truyện “Trầu Cau”, “ Thầy Đồ Cóc”… rồi đến đề tài văn chương bác học: Truyện Kiều, Chinh phụ ngâm…
Kế đến là đề tài lịch sử với những gương anh hùng dân tộc, danh nhân tiêu biểu như: Trần Bình Trọng (1259-1285), một đề tài tâm đắc khiến họa sĩ đã vẽ cả thảy trước sau đến 17 bức) , Phạm Ngũ Lão (1255-1320), Lê Lợi (1385-1433) với “Bóng người núi Lam”; Nguyễn Trãi (1380-1442), Phan Thanh Giản (1796-1867) với chủ ý minh họa câu nói dặn dò lại cho các con trước lúc hy sinh của hai nhân vật lịch sử này: “Thù cha, con nhớ lo cho nước.”
Người ta mới thấy ở họa sĩ Tú Duyên là bộ tranh sáng tác hoành tráng về đề tài “Kim Vân Kiều” tổng cộng có đến 51 bức đã được nước ngoài mua làm phim. Chỉ đến lúc cao tuổi, mắt yếu, tay không còn thật khỏe, họa sĩ Tú Duyên mới đành phải in tranh bằng toàn nét đen trên lụa và nhờ thợ ngoài khắc hộ khuôn gỗ.
Đặc biệt, hình ảnh trong tranh của họa sĩ Tú Duyên sở hữu được những sắc thái độc đáo rất ít tìm thấy ở tác phẩm của những nghệ sĩ tạo hình khác. Tú Duyên có khuynh hướng tạo những đường cong khi hình thành họa phẩm nên gây được cảm giác lý thú cho người thưởng ngoạn về sự chuyển động trong một nền tranh mà các màn và nét đan xen với nhau giữa một không gian lung linh huyền ảo được chuyển màu tinh tế nghệ thuật không thiếu vẻ sáng tạo.
Cùng khóa học với các họa sĩ: Nguyễn Văn Tỵ (1917-1992), Mạnh Quỳnh (1917-1991), Nguyễn Sỹ Ngọc (1919-1990), Nguyễn Thị Kim (1917-2011)… tại trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, nhưng với tinh thần sáng tạo, óc khám phá cải tiến, Tú Duyên đã được các đồng nghiệp và giới mỹ thuật thế giới đặc biệt quan tâm thông qua những tác phẩm đậm tính trí tuệ của họa sĩ.
0 Nhận xét