Mặc dù ông đã vẽ rất nhiều ở tuổi thơ, nhưng ông không nhớ rõ bức vẽ đầu tiên. Bức vẽ đầu tiên mà ông nhớ đến là bức tranh “Nhà thờ Lớn Hà Nội”, nơi đó gắn bó với kỷ niệm tuổi thơ của ông. Bức tranh này được vẽ bằng sơn dầu đen trắng và được đóng khung để treo tại phòng tài vụ đơn vị bộ đội trong thời gian ông còn trong quân ngũ. Vào năm 1973, ông đã hoàn thành lối vẽ thủy mặc và thư pháp. Tuy nhiên, ông nhận ra rằng đó là lối vẽ của người Trung Hoa và muốn thay đổi sang lối vẽ phương Tây, nhưng chưa biết cách thức thích hợp. Trong quân đội, ông đã có cơ hội giao lưu với hai họa sĩ Văn Giáo và Đặng Chung, cùng nhà ở với ông và thường trao đổi về hội họa, nghệ thuật. Ông còn được ông Văn Giáo nhờ mua đồ phục trang tại Hà Nội để sáng tác về đề tài Bác Hồ với không quân.
Sau khi xuất ngũ, tôi không nghĩ đến việc thi vào trường Mỹ thuật vì tôi chỉ thích vẽ và không có trình độ. Nhưng một bác hàng xóm quản lý bếp ăn của trường Yết Kiêu đã gợi ý cho tôi thi vào Khoa Lý luận và Lịch sử Mỹ thuật, trong đó bao gồm thi văn, sử và một môn viết về mỹ thuật. Đó đã là bước ngoặt đưa tôi vào giới mỹ thuật.
Phan Cẩm Thượng kể về chặng đường hình thành phong cách hội họa và những dấu mốc đáng nhớ của mình trong lĩnh vực hội họa. Ông cho biết: "Quá trình sáng tác của tôi không chỉ dựa trên cảm hứng thuần túy mà còn liên quan đến việc nghiên cứu, và phần nào để kiếm sống. Tôi từng làm việc vẽ tranh kính tại phố Hàng Quạt, Lương Văn Can, vẽ gốm tại xưởng gốm sứ Bát Tràng và hợp tác xã Hợp Thành như một thợ vẽ. Những công việc này đòi hỏi sự tay nghề và sự vất vả, giúp tôi hiểu rõ hơn về cuộc sống. Trước năm 1993, tôi thường sử dụng lối vẽ tranh thủy mặc, nhưng chỉ tập trung vào vẽ người và hoa sen."
Sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự, tôi không có ý định thi vào trường Mỹ thuật vì chỉ đơn thuần là thích vẽ và không có kỹ năng chuyên môn. Tuy nhiên, một bác hàng xóm làm quản lý bếp ăn của trường Yết Kiêu đã gợi ý cho tôi thi vào Khoa Lý luận và Lịch sử Mỹ thuật, chủ yếu là thi văn, sử và một môn viết về Mỹ thuật. Đó đã là bước ngoặt bất ngờ, đưa tôi vào giới mỹ thuật.
Để phát triển phong cách hội họa và đạt những bước tiến đáng kể, tôi đã dành nhiều thời gian nghiên cứu và rèn luyện kỹ năng. Để kiếm sống, tôi từng đi vẽ tranh kính tại các địa điểm như phố Hàng Quạt và Lương Văn Can, cũng như vẽ gốm tại xí nghiệp gốm sứ Bát Tràng và hợp tác xã Hợp Thành. Các công việc này yêu cầu tay nghề và sự cần cù, giúp tôi hiểu rõ hơn về cuộc sống. Trước năm 1993, tôi thường sử dụng lối vẽ tranh thủy mặc và chỉ vẽ người và hoa sen.
Từ năm 1993 đến nay, tôi hầu như chỉ vẽ người trong các bối cảnh đặc biệt như điêu khắc đình làng và các hội lễ. Năm 1996, tôi tổ chức triển lãm cá nhân đầu tiên tại Gallery Sông Hồng, phố Nguyễn Du, Hà Nội. Năm 1998 và 1999, tôi cũng tổ chức triển lãm tranh khắc gỗ và lụa tại Trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội. Từ năm 1999, tôi đã đến chùa Bút Tháp sống và nghiên cứu đến năm 2012, sau đó chuyển đến Bảo tàng Không gian Văn hóa Mường, Hòa Bình từ 2012 đến 2015. Trong suốt quá trình này, tôi đã viết nhiều cuốn sách nghiên cứu về mỹ thuật và văn hóa, đồng thời vẽ nhiều tranh giấy, tranh khắc gỗ, tranh sơn mài...
Năm 1995, ông Tham tán văn hóa của Đại sứ quán Cộng hòa Pháp tại Hà Nội thăm gặp họa sĩ Phan Cẩm Thượng để tìm hiểu về nghệ thuật Việt Nam. Trong lần đó, ông Tham tán thấy tập tranh của Phan Cẩm Thượng nằm trên giường, nên đã xem và sau đó đề nghị anh Ciryn - người sở hữu Gallery Sông Hồng, đến xem và mua vài bức tranh của Phan Cẩm Thượng. Anh Ciryn cũng đề nghị rằng ông không nên bán các bức tranh đó và sẽ tổ chức một triển lãm cá nhân cho Phan Cẩm Thượng vào năm sau, năm 1996. Triển lãm của Phan Cẩm Thượng được tổ chức vào tháng 8/1996 và đã đạt được thành công. Sau đó, Phan Cẩm Thượng cho biết: "Sau triển lãm, tôi mới được biết đến nhiều hơn với các tác phẩm của mình và được chính thức đưa vào hội họa".
Trong triển lãm này, Phan Cẩm Thượng đã sử dụng màu tự nhiên trên giấy dó với các màu như củ nâu, màu hồng gạch, vàng già, vàng nghệ, màu đen của mực tàu, điểm xuyết bằng màu xanh lam, xanh ngọc... Ban đầu, ông không có ý định tổ chức triển lãm và công việc chuẩn bị cho triển lãm cũng rất phức tạp. Tuy nhiên, nhờ có sự giúp đỡ của một nhóm bạn trẻ, với cách làm mới mẻ và được ông dạy kiến thức hội họa, Phan Cẩm Thượng đã có thể đưa các tác phẩm mới nhất của mình đến với công chúng. Tổng số bức tranh trưng bày là 20, nhưng đây là một con số rất nhỏ trong hành trình sáng tác của ông. Phan Cẩm Thượng vẽ nhiều thể loại và đề tài khác nhau, sử dụng nhiều chất liệu như giấy dó, toan, lụa, gỗ, gốm, đá, thuyền, thúng, mái chèo... Ông cảm hứng bất kể khi nào gặp phải điều gì trong cuộc sống.
0 Nhận xét