Năm 1936, Nguyễn Văn Tiếp, sau này được biết đến với nghệ danh Dương Hướng Minh, đã nhập học lớp dự bị tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Hai năm sau đó, ông đã thi đỗ vào khoá 12, học khoa hội hoạ. Tuy nhiên, sau ba năm học tập, ông quyết định rời trường và theo đuổi nghệ thuật tự do. Tháng 12 năm 1944, ông đã có cuộc triển lãm cá nhân tại Nhà hát lớn Hải Phòng, được sự ủng hộ và giúp đỡ từ một số anh em trong Tổng hội Sinh viên.
Trong khoảng thời gian từ năm 1945 đến 1954, Hoạ sĩ Dương Hướng Minh - tên thật là Nguyễn Văn Tiếp - đã tham gia trực tiếp vào cuộc chiến trong lực lượng biệt động nội thành, sau đó chuyển sang gia nhập quân đội tại đặc khu Sài Gòn - Chợ Lớn. Tháng 12/1954, sau khi hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ khu tập kết Đồng Tháp Mười, ông cùng với đơn vị tinh nhuệ đặc biệt trực thuộc Bộ tư lệnh Quân khu miền Đông, chuyển quân tập kết ra Bắc trên chuyến tàu cuối cùng của Ba Lan.
Năm 1955, ông Nguyễn Văn Tiếp được Tổng cục Chính trị Quân đội Nhân dân điều về Hà Nội để tham gia tổ chức triển lãm quân đội tại phố Bích Câu. Từ năm 1956 đến 1959, ông đã lần lượt công tác tại báo "Quân đội Nhân dân", Phòng Văn nghệ Quân đội và Bảo tàng Quân đội. Ông cũng là hội viên sáng lập của Hội Mỹ thuật Việt Nam.
Từ năm 1960 đến 1982, ông chuyển sang làm việc tại Bộ Văn hóa, trở thành giảng viên tại Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Việt Nam, cán bộ nghiên cứu tại Viện Mỹ thuật và sau đó làm Ủy viên Ban biên tập Tạp chí "Văn hoá - Nghệ thuật" (hiện là báo Văn hoá). Trong thời gian này, ông viết một số bài tham luận cho các hội nghị và biên soạn một tập bản thảo dưới dạng nhật ký tư liệu khoa học về mỹ thuật ứng dụng và đặc biệt là về tạo dáng công nghiệp. Ngoài ra, ông cũng hoạt động trong lĩnh vực báo chí, chủ yếu đăng các bài viết trên tạp chí "Cộng sản" và báo "Nhân dân".
Trong một thời gian dài, Dương Hướng Minh đã được coi là một trong những "người lính gác tư tưởng" của Đảng trong lĩnh vực mỹ thuật. Ông là một hoạ sĩ kỳ cựu từng có một thời kỳ "huyền thoại - trữ tình", với những tác phẩm nổi tiếng như Vườn mộng, Trăng - Gió - Bướm - Hoa. Theo Nguyễn Đỗ Cung, những tác phẩm của ông có "một vẻ ngớ ngẩn hay và một cách đặt màu lạ". Trên thực tế, ngay từ những năm 1943-1944, Dương Hướng Minh (lúc đó còn gọi là Nguyễn Văn Tiếp) đã thể hiện khả năng sáng tạo của mình với việc vẽ hàng loạt bức tranh thể hiện nội dung hiện thực phê phán bằng bút pháp nghệ thuật động. Đây cũng là thời điểm ông bắt đầu vẽ tranh sơn dầu như "Đẩy đổ cửa Ga Hàng Cỏ mà đi" (khổ lớn 130x160cm), "Công nhân đi tầm trong sương mù", "Xếp hàng chờ gạo và chết đói" (vẽ trực tiếp tại Hải Phòng)... Dương Hướng Minh cũng tìm được một vài bạn đồng chí có cùng chí hướng và mang theo phương tiện ghi chép, để cảm nhận và phản ánh hiện thực ngang trái đang diễn ra căng thẳng.
Sau khi đến đúng lúc nhân dân đẩy đổ cửa ga chính, Dương Hướng Minh đã chứng kiến một cảnh tượng kỳ vĩ: một bầu trời rực rỡ, chứa đầy ánh nắng chiều, và hàng ngàn người đổ ra cửa, đẩy ngã cột sen đầm Pháp và giẫm đạp lên người tên hiến binh Nhật đã ngã sấp không cựa được. Tác phẩm hiện thực của ông với những bức tranh như “Đẩy đổ cửa Ga Hàng Cỏ mà đi”, “Công nhân đi tầm trong sương mù”, “Xếp hàng chờ gạo và chết đói” đã tạo nên tính kỳ vĩ của cảnh tượng. Tuy nhiên, trong một cuộc càn quét lớn của quân Pháp năm 1947, những tác phẩm hiện thực của Dương Hướng Minh trong thời kỳ “tiền chiến” cùng với một kho tranh của ông cất giấu trên núi Côn Sơn đã bị mất.
Phải đến năm 1957, sau hơn 10 năm “nghỉ bút để cầm súng”, Dương Hướng Minh thể hiện phong cách nghệ thuật hiện thực xã hội chủ nghĩa trong tác phẩm sơn mài “Kéo pháo ở Điện Biên Phủ”. Đây là tác phẩm đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp sáng tác của ông khi những tư tưởng và phương pháp sáng tác của chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa đương thời đã được ông thể hiện hoàn toàn thích hợp, thay vì một tính hiện thực vốn có trong các thời kỳ nghệ thuật của ông trước đó.
Trong thời kỳ 1954-1964, đỉnh cao của nghệ thuật sơn mài hiện thực ở Việt Nam, bức tranh "Kéo pháo ở Điện Biên Phủ" của Dương Hướng Minh được xem là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất. Nó không chỉ mang tính tuyên truyền và chính trị cao cấp về chủ đề mà còn thể hiện sự oai hùng và sâu lắng của cuộc chiến, là biểu tượng của sự kiên định, ý chí đấu tranh, sức mạnh đoàn kết, tinh thần và chính nghĩa của Việt Nam.
Dương Hướng Minh là một người đơn giản, chân thật, thẳng thắn và chất phác, luôn có lòng dũng cảm, niềm tin, khát vọng cống hiến và đầy ước mơ. Ông được luyện thành người yêu nước trong ngọn lửa truyền thống của quê hương và gia đình, và đó cũng là con đường tự nhiên và dễ hiểu để ông đến với chủ nghĩa hiện thực. Điều này làm nên giá trị đặc biệt của nghệ thuật của Dương Hướng Minh trong bối cảnh nghệ thuật hiện thực và hiện thực cách mạng-kháng chiến của Việt Nam trong thế kỷ 20.
Ông mất tại Hà Nội vào năm 2008.
Tác phẩm tiêu biểu:
Tô Vĩnh Diện chèn pháo(1957)
Học tập(1958)
Phá bờ cũ làm bờ mới(2005)
Trường Sơn(1980)
Mùa xuân trên bản Quặng(2005)
Tình bạn chiến sĩ(1969)
0 Nhận xét