Văn Đen học hội họa ở Paris 1950. Tuy thời gian không nhiều, nhưng những gì hay đẹp của hội họa ấn tượng Pháp đầu thế kỷ 20 đã nhập vào anh đủ cần thiết cho chuyến trở về quê nhà. Lúc này ở Sài Gòn mới bắt đầu tổ chức Trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Gia Đình, nhiều người chưa biết tới anh, một phần do tính khiêm tốn một phấn do anh không có một học vị nào về hội họa. Anh không cần thiết những thứ ấy, anh văn vẽ và sống bằng công việc dạy thể dục tại một trường trung học trước chợ Bà Chiểu Gia Định cách trường Cao Đẳng Mỹ Thuật khoảng 100m.
Vào thời kỳ này Paris là kinh đô của nghệ thuật thế giới, là trung tâm của các cuộc đổi mới nghệ thuật, và Văn Đen đã trực tiếp chịu ảnh hưởng của hội họa ấn tượng. Các tác phẩm của ông đã được giới thiệu trước công chúng Pháp lần đầu năm 1952 tại Galerie Conti Paris và được giáo sư E.HEUZE thuộc trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Paris khen ngợi hết lời.
Họa sĩ Văn Đen về nước và tham dự "hội họa mùa xuân" Sài Gòn 1960.
Với tác phẩm Hai cái Siêu đã chấm dứt thời kỳ thầm lặng của anh và cũng chấm dứt luôn thời kỳ ngự trị của nền hội họa trường qui ở miền Nam. Những năm sau đó, một bộ mặt mới của hội hoa Sài Gòn xuất hiện đầy sức xung động và mới lạ. Văn Đen ngày càng có uy tín. Nhiều nhà sưu tập đã tìm tới anh. Một loạt tranh với chất sơn chắc nịch mà linh động, lặng lẽ mà âm vang, cục mịch mà duyên dáng. Hội họa của anh chuyên chở cả một đời sống phía dưới của xã hội và phía ngoài những cao vọng. Đế tài của anh: những bà mẹ nghèo, những con trâu, những cháu bé, những người lao động, những cánh đồng, tưởng rất cũ kỹ xưa rích như câu hò, những điệu dân ca, vậy mà Văn Đen đã làm cho người xem thú vị bằng lối vẽ phóng khoáng, màu sắc đặc sánh tình cảm, chất liệu màu mỡ như phù sa, Văn Đen đã lấy cái Tây học để làm mới cho cách diễn đạt tâm hồn dân tộc, cũng giống như các nghệ sĩ đàn violon, đàn cello, và đàn piano đã tấu khúc Xe chỉ luồn kim, giai điệu dân tộc vừa giữ được chất truyền thông vừa lại được nâng cao hơn niềm cảm thụ. Vì thế, Văn Đen thời ấy đã trở thành chất men của đổi mới hội họa và là sự tiếp bước cho cái đẹp cũ để được chấp nhận - chỉ vài năm sau được giải thưởng với bức "Hai cái Siêu", anh được mời vào dạy tại trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Gia Định và đồng thời được mời ngồi vào Hội đồng giám khảo các cuộc triển lãm lớn hàng năm, một hội đồng chịu ảnh hưởng lớn của tư tưởng hội họa hiện đại. Và cứ như thế, anh vẫn khiêm tốn, hòa đồng, khao khát vẻ cho đến ngày hôm nay và cho đến cả giờ phút cuối cùng của cuộc đời. Anh đã mất, nhưng một sự nghiệp hội họa và một nhân cách Văn Đen đã trở thành một tấm gương quý - cá cái bề ngoài và bề trong của con người Văn Đen chẳng khác nào tranh của anh, xuề xòa mà chứa chân, đơn giản mà sâu lắng, u uẩn mà trong lành: "Văn dĩ tải đạo" là thế.
Sau đó ông tiếp tục sáng tác và giảng dạy hội họa tại trường Quốc Gia Cao Đẳng Mỹ Thuật Gia Định, trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Huế, cho đến ngày 30-4-76, ông tiếp tục được giữ lại giảng dạy tại trường Đại Học Mỹ Thuật thành phố Hồ Chí Minh (tức trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Gia Định cũ) cho đến ngày ông lâm trọng bệnh, ông từ trần ngày 2-12-1988 để lại nhiều thương tiếc về tài năng hội họa và một nhân cách trung thực hiền hậu.
Cũng như họa sĩ Bùi Xuân Phái, anh Văn Đen đã để lại một hình ảnh toàn vẹn về hội hoa lẫn nhân cách. Mỗi người một bản sắc, mỗi người một đỉnh cao, nhưng hơn thế nữa hai anh đã trở thành biểu tượng chung cho tình yêu con người, quê hương, lòng vị tha và trái tim tận hiện. Sài Gòn những năm 60, tranh sơn dầu Văn Đen đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của bộ môn nghệ thuật tạo hình dùng chất liệu sơn dầu. Với bức Hai cái Siêu được trao tặng huy chương vàng "Hội Hoa Mùa Xuân 1960 đã xác định ngay hội họa Văn Đen một địa vị vững chắc, luôn luôn là niềm tin và khích lệ cho lớp họa sĩ trẻ. Đó là một tác phẩm quý (nay không biết lưu lạc nơi đầu). Chất sơn của anh thật chặt và lôi cuốn. Tinh thần hội họa lãng lẽ dung dị mà trìu mến và duyên dáng. Cái chân chất, hiền hòa nhưng rất giàu tình cảm của con người dân đã miền Nam đã được anh miêu tả đúng chất" bằng một thứ hội họa chợt xem ra rất dễ dàng, nhưng càng xem lâu càng thấy rõ một bút pháp tinh tế riêng biệt.
Văn Đen, người nghệ sĩ tài hoa, người sống hết mình cho hội họa, yêu thích âm nhạc, anh mê dàn vĩ cấm, anh quý cây violon của anh như nguời bạn, trong đêm khuya, với những Tristesse Chopin, Sernade Schubert...anh đủ thả hồn mình bay bổng cùng với những vết cọ bệt màu lên bố vẽ ...Những bức tranh nổi tiếng của anh, ngoài Cái siêu đất, còn có Thổi chai, Rước đèn, Tam nhân ẩm tửu.... Ngoài những bức tĩnh vật, phong cảnh đồng quê , anh còn vẽ nhiều về Mẹ, anh thương yêu mẹ vô cùng. Tôi càng quý anh thêm về tình gia đình, anh sống nghiêm túc, giản dị, luôn đứng về phiá những người lao động - thế giới nghệ thuật đầy nhân tính của anh. Một nhân cách lớn.
Tác phẩm tiêu biểu:
Gia đình
Hoa hướng dương
Mẹ
Phong cảnh
Phong cảnh miền quê
Thiếu nữ
Người thổi chai
Trâu đàn
Chợ Cầu kè
Ông cháu
0 Nhận xét