Dù có dòng dõi cao quý, nhưng Hàm Nghi không bị cuốn vào cuộc sống giàu sang của kinh thành và vẫn giữ vững tinh thần tự tôn dân tộc. Điều quan trọng hơn cả, Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết đã giúp định hướng cho nhà vua trong việc đấu tranh cho đất nước một cách hiệu quả.
Tính khí khái của vị hoàng đế trẻ vừa lên ngôi vô tình khơi lại niềm kiêu hãnh dân tộc tự chủ, gióng lên tiếng chuông thức tỉnh thần dân. Bất kể lính Pháp đóng quân tại cố đô, vua Hàm Nghi và triều đình Huế vẫn tỏ thái độ đối đầu, không hèn…
Đầu tháng 7 năm 1885, sau trận tấn công giặc Pháp bất thành của quân triều Nguyễn ở đồn Mang Cá, tại rừng núi Tân Sở, vua Hàm Nghi tuyên hịch Cần Vương, kêu gọi sĩ phu và nông dân nổi dậy chống Pháp giành độc lập.
Phong trào của vua Hàm Nghi đã nhận được sự ủng hộ rất lớn từ nhân dân. Trong cuốn “L’Empire de l’Annam”, Gosselin đã viết: “Hàm Nghi đã trở thành biểu tượng cho nền độc lập quốc gia… Khắp nơi, từ Bắc chí Nam, nhân dân đã trở nên tán thưởng ông vua và theo đuổi lời kêu gọi của ông.” Tuy nhiên, do sức mạnh quân đội không đủ, vua đã bị bắt giữ vào tháng 9 năm 1888 khi chỉ mới 17 tuổi.
Vào lúc 4 giờ sáng ngày 25 tháng 11 năm 1888, vua Hàm Nghi đã bị đưa đi vào Lăng Cô trên một chiếc tàu. Năm 1889, ông đã đến Paris để xem triển lãm của họa sĩ Paul Gaugin, một trong những họa sĩ hàng đầu của trào lưu hậu ấn tượng. Sau đó, phong cảnh trong các bức tranh của Hàm Nghi đã bị ảnh hưởng bởi phong cách của Gaugin.
Vào chiều chủ nhật, ngày 13 tháng 1 năm 1889, vua đã đến thủ đô Alger của Algérie. Trong suốt thời gian lưu vong, vua Hàm Nghi luôn giữ niềm tương tư và yêu nước cũ của mình. Ở Alger, ông từ chối học tiếng Pháp vì cho rằng đây là ngôn ngữ của kẻ xâm lăng.
Tuy nhiên, người Pháp khi đó muốn chứng minh một điều ngược lại, họ đã may các bộ đồ hoàng tử tại cửa hàng hoàng gia theo lối Pháp và ép ông chỉ được phép mặc các bộ đồ theo lối đó. Sau khi cho vua mặc Âu phục, họ chụp lại các bức ảnh vua Hàm Nghi mặc quần áo hoàng tử Pháp rồi gửi về An Nam. Chính phủ thực dân đương thời muốn qua bức ảnh họ có thể truyền thông điệp cho dân chúng trong nước thấy rằng vị vua mà họ tôn kính đã thực sự quy phục người Pháp.
Năm 1896, trong tình cảnh bị cưỡng bức đủ điều, vua Hàm Nghi đã đến với hội họa bằng tinh thần yêu nước, lòng tự tôn dân tộc của một vị minh quân khi ông thực hiện hiện một bức chân dung tự họa bằng chì than đầu tiên. Bức chân dung tự họa này được vẽ theo ảnh chụp khi nhà vua mới lưu vong vài năm và trang phục trong ảnh vẫn là trang phục thuần túy của phong cách hoàng gia Việt Nam. Sau đó, ông đãin sao ra hàng loạt và tặng bức họa này cho những người ông gặp như tấm thẻ xã giao theo phong tục thời bấy giờ. Nhưng mục đích chính là muốn nói: “Tôi vẫn là vua của nước An Namvà người Pháp không thể khuất phục được lòng yêu nước, lòng tự tôn dân tộc của vị vua như tôi”. Điều này có thể khẳng định thêm thông qua việc nhà vua gửi hai thẻ thăm viếng xã giao này về Đông Dương cho viên tướng Rheinartthường trú ở An Nam và cho Toàn quyền Đông Dương Richaud, trong thẻ thăm viếng đó ông đã tự ký và gọi mình là “Người chiến đấu chống lại người Pháp”.
Một trong những bức vẽ như thế ông cũng đã tặng cho nhà điêu khắc, họa sĩ người Pháp Auguste Rodin. Dưới bức tranh vua Hàm Nghi đã ghi: “Gửi tới ngài Rodin/Mối giao cảm vạn cổ thân tình/Hoàng tử An Nam/ Ngày 21 tháng 7 năm 1899)” . Khi nhận được bức chân dung tự họa của vua Hàm Nghi, luật sư Louis Tirman, tỉnh trưởng của một số sở Toàn quyền Algeria thuộc Pháp không đánh giá về tính mỹ thuật của bức họa này, mà ông đánh giá cao về lòng dũng cảm và chắc chắn cho rằng đây là hành động được thúc đẩy bởi ý chí kháng Pháp của vị vua An Nam.
Vua Hàm Nghi đã đại diện cho chính mình, cho giới tinh hoa và tinh thần dân tộc Việt Nam qua những nét vẽ đầu tiên theo phong cách hiện thực như thế.
Vua Hàm Nghi còn được học điêu khắc với nhà điêu khắc lừng danh thế giới A.Rodin và đã cho ra đời nhiều tác phẩm tượng với tạo hình rất chuyên nghiệp. Tuy nhiên, những bức tranh phong cảnh với hai chữ "Tử Xuân" màu đỏ bằng Hán tự đề ở dưới vẫn là thành tựu nghệ thuật đặc sắc nhất của nhà vua.
Người họa sĩ đã xen kẽ những phần rất chi tiết với những vùng được làm mờ để tạo ra bức chân dung tự họa này và ký tên bằng chữ Hán: Tử Xuân hoặc Xuân Tử. Trong một bức thư tâm sự với Georges Lahaye, nhà vua đã viết: “Tôi phải nói với bạn rằng, không phải người họa sĩ là kẻ thù của các bức ảnh”.
0 Nhận xét